Dark web là gì? Rủi ro khi truy cập và cách phân biệt Deep web

Dark web được biết đến với khả năng tăng cường quyền riêng tư và ẩn danh khi truy cập Internet. Tuy nhiên, môi trường này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như lừa đảo, mã độc, rò rỉ dữ liệu và các hoạt động tấn công mạng. Vậy Dark web là gì, hoạt động như thế nào và doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ hệ thống trước những nguy cơ từ Internet? Cùng Long Vân tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Mục lục

Dark web là gì? Cách Dark web hoạt động

Dark web là một phần của Internet, bao gồm các website không được lập chỉ mục bởi công cụ tìm kiếm phổ biến như Google hay Bing. Để truy cập, người dùng cần sử dụng phần mềm chuyên dụng như Tor (The Onion Router), I2P hoặc Freenet. Về bản chất, Dark web là mạng phủ hoạt động trên Internet công cộng, sử dụng mã hóa nhiều lớp và định tuyến dữ liệu để che giấu IP, danh tính người dùng và vị trí máy chủ.

Tor là mạng được sử dụng phổ biến nhất để truy cập Dark web. Tor hoạt động dựa trên công nghệ định tuyến lớp hành (Onion Routing): dữ liệu được mã hóa thành nhiều lớp và chuyển tiếp qua ít nhất ba nút (relay), mỗi nút chỉ giải mã một lớp để biết nút kế tiếp: 

• Nút lối vào (Entry/Guard Node): Biết IP người dùng nhưng không biết đích đến cuối cùng.
• Nút trung gian (Middle Node): Chuyển tiếp dữ liệu mà không trực tiếp nắm được IP nguồn và IP đích.
• Nút lối ra (Exit Node): Chuyển tiếp yêu cầu đến máy chủ đích, giúp máy chủ nhận diện IP của nút lối ra thay vì IP thực của người dùng.

Khi truy cập địa chỉ .onion, lưu lượng không đi qua nút lối ra. Người dùng và dịch vụ .onion cùng kết nối tới một điểm hẹn bên trong mạng Tor, nhờ đó mỗi bên không biết địa chỉ IP của bên còn lại.

Các địa chỉ Dark web trên Tor sử dụng tên miền .onion, không được phân giải qua hệ thống DNS công cộng mà do mạng Tor xử lý. Địa chỉ .onion được tạo ra từ khóa công khai của chính dịch vụ đó, giúp xác thực đúng dịch vụ đang truy cập, đồng thời hạn chế khả năng xác định vị trí vật lý hoặc địa chỉ IP thực của máy chủ lưu trữ website.

Phân biệt Surface web, Deep web và Dark web

Để hiểu Deep web là gì và khác Dark web ở điểm nào, mô hình “tảng băng trôi” thường được sử dụng: phần nổi là Surface web, phần chìm bên dưới là Deep web, còn Dark web là một phần nhỏ nằm trong Deep web.

• Surface Web (Web bề mặt): Gồm các website được công cụ tìm kiếm như Google, Bing và Yahoo lập chỉ mục, cho phép người dùng truy cập bằng trình duyệt thông thường. Đây là nơi diễn ra các hoạt động trực tuyến phổ biến như đọc báo, xem YouTube và tra cứu thông tin.
• Deep web (Web chìm): Gồm các trang web, cơ sở dữ liệu và tài nguyên trực tuyến không được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục. Phần lớn nội dung này phục vụ mục đích hợp pháp như bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý thông tin nội bộ.
• Dark web (Web tối): Là một phần của Deep web, hoạt động trên các mạng phủ ẩn danh. Người dùng cần phần mềm chuyên dụng để truy cập. Dark web hỗ trợ các hoạt động cần bảo vệ danh tính nhưng cũng có thể bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp.

Tiêu chí	Surface Web	Deep web	Dark web
Khả năng lập chỉ mục	Được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục	Không được lập chỉ mục	Thường không được lập chỉ mục
Công cụ truy cập	Trình duyệt thông thường	Trình duyệt thông thường và tài khoản xác thực nếu cần	Phần mềm chuyên dụng như Tor, I2P
Mục đích sử dụng	Tra cứu thông tin, mua sắm, giải trí	Quản lý dữ liệu cá nhân và thông tin nội bộ	Trao đổi ẩn danh, bảo vệ quyền riêng tư và các hoạt động ngầm
Tính hợp pháp	Phụ thuộc vào nội dung và hành vi sử dụng	Chủ yếu phục vụ mục đích hợp pháp	Công nghệ hợp pháp, nhưng có thể bị sử dụng cho hành vi phi pháp
Mức độ ẩn danh	Không được thiết kế để bảo đảm ẩn danh	Không được thiết kế để ẩn danh	Hỗ trợ tăng cường ẩn danh nhưng không bảo đảm tuyệt đối

>> Khám phá thêm:

• Virus máy tính là gì? Tác hại, các loại và cách phòng chống
• Chống DDoS & bảo mật đa lớp: Bí kíp giữ Cloud Server vững vàng
• Volumetric Attacks là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách phòng chống hiệu quả

Dark web được sử dụng vào những mục đích nào?

Dark web không chỉ phục vụ các hoạt động bất hợp pháp mà còn mang lại giá trị trong những trường hợp cần tăng cường quyền riêng tư và bảo mật. Một số mục đích sử dụng phổ biến gồm:

• Bảo vệ quyền riêng tư: Hạn chế việc theo dõi hoạt động trực tuyến, thu thập dữ liệu vị trí, lịch sử duyệt web và thói quen người dùng.
• Trao đổi thông tin nhạy cảm và bảo vệ nguồn tin: Hỗ trợ nhà báo và người tố giác liên lạc an toàn. Một số cơ quan báo chí như The New York Times và ProPublica sử dụng SecureDrop trên mạng Tor để tiếp nhận tài liệu và thông tin từ nguồn tin.
• Tránh kiểm duyệt và tiếp cận thông tin: Hỗ trợ người dùng truy cập thông tin bị hạn chế và trao đổi trực tuyến tại những khu vực kiểm duyệt Internet.
• Nghiên cứu an ninh mạng: Giúp chuyên gia bảo mật và cơ quan thực thi pháp luật theo dõi mối đe dọa, phát hiện dữ liệu rò rỉ, phân tích mã độc và điều tra tội phạm mạng.

Tuy nhiên, tính ẩn danh của Dark web cũng bị lợi dụng cho các hành vi phi pháp như lừa đảo, mua bán dữ liệu đánh cắp, phát tán phần mềm độc hại và trao đổi công cụ tấn công mạng.

Dark web có nguy hiểm không?

Dark web không mặc nhiên nguy hiểm, nhưng việc truy cập tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư, bao gồm:

• Lây nhiễm mã độc và ransomware: Liên kết hoặc tệp tải xuống có thể chứa trojan, keylogger, spyware và mã độc tống tiền, dẫn đến đánh cắp thông tin hoặc chiếm quyền kiểm soát thiết bị.
• Đánh cắp danh tính và lừa đảo: Người dùng có thể gặp website giả mạo, bị lừa chuyển tiền mã hóa hoặc vô tình để lộ thông tin cá nhân.
• Rò rỉ dữ liệu: Thông tin đăng nhập hoặc dữ liệu cá nhân có thể bị thu thập nếu người dùng nhập vào dịch vụ không an toàn hoặc dùng lại tài khoản, mật khẩu đã sử dụng ở nơi khác.
• Tấn công mạng: Thiết bị truy cập có thể trở thành mục tiêu khai thác lỗ hổng trình duyệt hoặc hệ điều hành, đặc biệt khi phần mềm chưa được cập nhật.
• Rủi ro pháp lý và an ninh mạng: Việc tham gia các hoạt động bất hợp pháp, lưu trữ hoặc phát tán dữ liệu vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hậu quả pháp lý và nguy cơ bị tấn công mạng.
• Lộ địa chỉ IP thật: Cấu hình Tor không an toàn, cài tiện ích mở rộng không đáng tin cậy hoặc mở tệp tải xuống không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ lộ danh tính và thông tin thiết bị.
• Tiếp xúc với nội dung độc hại, bất hợp pháp: Người dùng có thể vô tình gặp nội dung bạo lực, tài liệu trái pháp luật hoặc nội dung gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý.

Nguyên tắc an toàn cần biết khi tìm hiểu và truy cập Dark web

Truy cập Dark web tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư. Để hạn chế nguy cơ lộ thông tin cá nhân hoặc thiết bị bị tấn công, người dùng cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn sau, đặc biệt khi nghiên cứu an ninh mạng hoặc phục vụ học tập.

• Tải Tor Browser từ trang chính thức: Chỉ tải trình duyệt từ website của Tor Project, tránh các nguồn không đáng tin cậy có thể chứa mã độc.
• Giữ cấu hình trình duyệt nhất quán: Hạn chế tùy chỉnh kích thước cửa sổ, cài đặt extension hoặc thay đổi cấu hình trình duyệt không cần thiết để tránh làm tăng tính duy nhất của dấu vân tay trình duyệt.
• Thiết lập mức bảo mật cao: Ưu tiên chế độ “Safest” của Tor Browser để hạn chế JavaScript và một số tính năng có thể bị khai thác.
• Không cài tiện ích mở rộng: Tránh thêm extension không cần thiết vì chúng có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư và bảo mật khi sử dụng Tor.
• Thận trọng với tệp tải xuống: Không mở trực tiếp các tệp đáng ngờ khi thiết bị đang kết nối Internet. Nếu cần phân tích, hãy sử dụng môi trường cách ly như máy ảo hoặc sandbox và ngắt kết nối mạng khi phù hợp.
• Cách ly môi trường truy cập: Cân nhắc sử dụng máy ảo hoặc hệ điều hành chuyên dụng như Tails OS để giảm ảnh hưởng đến hệ điều hành chính. Tuy nhiên, các giải pháp này không bảo đảm xóa sạch mọi dấu vết.
• Không cung cấp thông tin cá nhân: Tránh sử dụng họ tên, email, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội hoặc thông tin thanh toán thật trên các website không đáng tin cậy.
• Bảo vệ camera và microphone: Che webcam, đồng thời tắt microphone khi không cần sử dụng để hạn chế nguy cơ bị truy cập trái phép.

Cần làm gì ngay khi phát hiện thông tin bị rò rỉ trên Dark web?

Khi nhận được thông báo thông tin cá nhân có thể đã bị lộ, hãy thực hiện các bước sau:

• Bước 1 - Đổi mật khẩu: Thay mật khẩu bị lộ và mật khẩu của các tài khoản dùng chung mật khẩu đó. Bật xác thực đa yếu tố (MFA) nếu chưa kích hoạt.
• Bước 2 - Bảo vệ tài khoản tài chính: Nếu thông tin thẻ hoặc tài khoản ngân hàng bị lộ, hãy liên hệ ngân hàng để kiểm tra giao dịch, khóa thẻ khi cần thiết và yêu cầu cấp lại nếu có nguy cơ bị lợi dụng.
• Bước 3 - Rà soát quyền truy cập: Kiểm tra quy tắc chuyển tiếp email, thu hồi quyền của ứng dụng bên thứ ba đáng ngờ và đăng xuất các phiên không xác định.
• Bước 4 - Đề phòng lừa đảo: Cảnh giác với cuộc gọi, tin nhắn mạo danh ngân hàng, cơ quan chức năng hoặc đối tác. Không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin nhạy cảm qua các kênh chưa được xác minh.
• Bước 5 - Báo cáo sự cố: Nếu có dấu hiệu bị chiếm đoạt tài sản, thông báo cho cơ quan chức năng. Đối với doanh nghiệp, kích hoạt quy trình ứng phó sự cố an toàn thông tin nội bộ.

Đối với doanh nghiệp, an toàn thông tin cần bảo đảm đồng thời bảo mật dữ liệu và tính sẵn sàng của dịch vụ. Deep Web Protection giúp phát hiện sớm dữ liệu bị lộ, nhưng các hệ thống vận hành trên Internet, đặc biệt là hệ thống sử dụng IP Public, vẫn có thể bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công từ chối dịch vụ. Vì vậy, doanh nghiệp nên kết hợp giám sát rò rỉ dữ liệu với các giải pháp bảo vệ hạ tầng.

Long Vân - Nhà cung cấp dịch vụ Cloud DDoS Protection uy tín

Đối với doanh nghiệp vận hành website, ứng dụng, API hoặc game server trên Internet, hạ tầng vẫn có thể bị gián đoạn bởi tấn công DDoS dù máy chủ có cấu hình mạnh. Các dịch vụ thuê tấn công DDoS (DDoS-for-hire) cũng có thể xuất hiện trên Dark web, khiến nguy cơ này không chỉ giới hạn ở các nhóm tấn công có kỹ thuật cao.

Cloud DDoS Protection của Long Vân bổ sung một lớp bảo vệ cho hạ tầng, giúp giảm tác động của lưu lượng tấn công DDoS đến các dịch vụ đang vận hành. Tùy theo mô hình hệ thống và nhu cầu bảo vệ, doanh nghiệp có thể kết hợp giải pháp này với Cloud Server, VPS, Firewall và Backup để xây dựng kiến trúc bảo mật nhiều lớp.

Liên hệ ngay với Long Vân để được hỗ trợ, tư vấn dịch vụ phù hợp:

• Địa chỉ: Tòa nhà Long Vân, 37/2/6 Đường 12, P. An Khánh, TP. Hồ Chí Minh
• Hotline: 1800 6070
• Email: support@longvan.net
• Website: https://longvan.net/

Một số câu hỏi thường gặp về Dark web

Dark web có phải là nơi chứa toàn bộ nội dung bất hợp pháp không?

Không. Dark web cũng được sử dụng cho các mục đích hợp pháp như bảo vệ quyền riêng tư, nghiên cứu an ninh mạng và trao đổi thông tin bảo mật. Tuy nhiên, môi trường này vẫn có nội dung và hoạt động vi phạm pháp luật nên người dùng cần thận trọng.

Deep web có giống Dark web không?

Không. Deep web là toàn bộ nội dung trực tuyến không được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục, còn Dark web chỉ là một phần nhỏ của Deep web và cần phần mềm chuyên dụng để truy cập. Deep web bao gồm rất nhiều dịch vụ thông thường như email, Internet Banking hoặc hệ thống nội bộ yêu cầu đăng nhập.

Sử dụng Tor có đảm bảo ẩn danh tuyệt đối không?

Không. Tor có thể tăng cường quyền riêng tư nhưng không đảm bảo người dùng ẩn danh tuyệt đối. Cách sử dụng, thiết bị, tài khoản và hành vi trực tuyến vẫn có thể làm lộ thông tin.

Dịch vụ Deep Web Protection có ngăn chặn được hacker không?

Deep Web Protection không trực tiếp ngăn chặn hacker xâm nhập như tường lửa hay phần mềm diệt virus. Thay vào đó, giải pháp này giám sát các nguồn dữ liệu để phát hiện thông tin có thể đã bị rò rỉ hoặc phát tán. Nhờ cảnh báo sớm, cá nhân và doanh nghiệp có thể kịp thời đổi mật khẩu, thu hồi quyền truy cập hoặc khóa thẻ ngân hàng để giảm nguy cơ dữ liệu bị lợi dụng.

Làm sao biết dữ liệu của tôi có trên Dark web?

Người dùng có thể kiểm tra rò rỉ dữ liệu qua Have I Been Pwned hoặc công cụ bảo mật uy tín. Tin nhắn rác, mã OTP bất thường hay giao dịch lạ có thể là dấu hiệu dữ liệu bị lộ, nhưng chưa đủ để xác nhận thông tin xuất hiện trên Dark Web. Khi phát hiện bất thường, hãy kiểm tra tài khoản và liên hệ ngân hàng nếu cần.

Truy cập Dark web có hợp pháp không?

Việc sử dụng Tor Browser hoặc truy cập Dark Web không mặc nhiên vi phạm pháp luật. Tính hợp pháp phụ thuộc vào mục đích, hành vi và quy định hiện hành. Tại Việt Nam, các hành vi như mua bán hàng cấm, giao dịch dữ liệu đánh cắp, phát tán mã độc hoặc lừa đảo có thể bị xử lý theo pháp luật.

Kết luận

Dark web là phần Internet được thiết kế nhằm tăng cường quyền riêng tư và ẩn danh, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thông tin như lừa đảo, mã độc, rò rỉ dữ liệu và các hoạt động tấn công mạng. Đối với cá nhân, ưu tiên là bảo vệ tài khoản bằng MFA, mật khẩu riêng biệt và chủ động kiểm tra rò rỉ dữ liệu. Đối với doanh nghiệp, an toàn thông tin cần bảo vệ dữ liệu, đồng thời bảo đảm hệ thống và dịch vụ trực tuyến. Doanh nghiệp có thể tham khảo Cloud DDoS Protection của Long Vân để bổ sung thêm một lớp bảo vệ cho hạ tầng.